اعتکاف :
همه چي در مورد اعتكاف: استفتائات اعتکاف
بخش - 1
استفتائات مربوط به اعتكاف - بخش اول: آنچه در اين نوشته به صورت مساله آورده شده بر اساس فتاواى بنيانگذار جمهورى اسلامى حضرت آية الله العظمى امام خمينى قدس سره است كه از ترجمه بحث اعتكاف كتاب«العروة الوثقى»با ملاحظه حواشى معظم له و كتاب«تحرير الوسيله»استفاده شده است. فتاواى ساير مراجع معظم تقليد نيز با استفاده از تعليقات آن بزرگواران بر كتاب«عروة»و استفتاءاتى كه توسط معاونت فرهنگى مسجد مقدس جمكران و ستاد مركزى اعتكاف قم در اختيار گذاشتند،آورده شده است. ربنا تقبل منا انك انت السميع العليم .
تعريف اعتكاف: 1-اعتكاف،در لغتبه معناى توقف در جايى است و در اصطلاح احكام،عبارت است از ماندن در مسجد به قصد عبادت خداوند،با شرايطى كه خواهد آمد.
2-انسان مى تواند،در حال اعتكاف،بنشيند،بايستد،بخوابد،يا راه برود.
اقسام اعتكاف:
3-اعتكاف بر دو قسم است،مستحب و واجب،كه در اصل،يك عمل مستحبى است،ولى ممكن استبه سببى واجب شود،كه از جمله اسباب وجوب اعتكاف،اين امور است:
نذر،عهد يا قسم،مثلا انسان نذر كند يا با خداى خود عهد كند يا قسم بخورد كه اگر در فلان كار موفق شد،يا از فلان بيمارى شفا پيدا كرد چند روز در مسجد معتكف شود.(در بحثهاى آينده خواهد آمد كه حداقل مدت اعتكاف سه روز است) .
شرط ضمن عقد،مثلا هنگام قرار داد اجاره منزل،صاحب خانه شرط مى كند كه مستاجر هر سال پنج روز در مسجد معتكف شود و مستاجر نيز اين شرط را مى پذيرد.اجاره،مثلا شخصى اجير مى شود كه با دريافت مزد-يا بدون دريافت مزد-از طرف ميت در مسجد معتكف شود.(مانند نماز استيجارى) .
زمان اعتكاف:
4-در طول سال در هر زمانى كه انسان بتواند،حداقل سه روز در مسجد بماند و روزه بگيرد صحيح است (تفصيل اين مساله در بحث مدت اعتكاف و روزه اعتكاف خواهد آمد.) ولى بهترين زمان براى اعتكاف ماه مبارك رمضان و در ماه رمضان،دهه آخر آن است.
5-س:آيا اعتكاف نذرى را مى توان در ماه رمضان انجام داد؟
آية الله بهجت:مانعى ندارد.
آية الله مكارم:مانعى ندارد،مگر اينكه نيت او غير ماه رمضان باشد.
آية الله صافى:اگر نذر مطلق يا مقيد به ماه رمضان باشد اشكال ندارد.
6-س:افضل اوقات اعتكاف چه زمانى است؟ آيا ايام البيض ماه رجب فضيلت خاصى براى اعتكاف دارد؟ (ايام البيض سيزدهم و چهاردهم و پانزدهم.)
آية الله مكارم:بهترين اوقات اعتكاف،ماه مبارك رمضان و از همه بهتر دهه آخر آن است.
آية الله بهجت:افضل اوقات ماه رمضان استخصوصا در دهه آخر آن و ايام البيض رجب نيز تاكيد شده است.
شرايط اعتكاف :
7-در صحت اعتكاف،امورى شرط است كه برخى از آنها مربوط به شخص معتكف و برخى مربوط به خود اعتكاف است كه در اينجا به بيان آن شرايط،و احكام لازم آنها مىپردازيم.
شرايط معتكف: 1-عقل.(از ديوانه صحيح نيست).
2-ايمان (1) .(از غير مؤمن صحيح نيست).
3-قصد قربت.(هر گونه ريا و خود نمايى،اعتكاف را باطل مىكند).
4-روزه دارى در ايام اعتكاف.
5-اجازه گرفتن از كسى كه اجازه او لازم است.
شرايط اعتكاف:
1-از سه روز كمتر نباشد.(زمان).
2-در مسجد جامع باشد.(مكان).
3-ادامه ماندن در مسجد و خارج نشدن از آن.
نيت اعتكاف :
8-اعتكاف،همانند ساير عبادات،بايد با نيت و قصد قربتباشد و هر گونه ريا و خود نمايى و قصد غير الهى آن را باطل مىكند.
9-در نيت اعتكاف،قصد وجه شرط نيست،يعنى لازم نيست قصد كند كه اعتكاف واجب استيا مستحب.
10-كسى كه بخواهد در نيت اعتكاف،قصد وجه كند،در اعتكاف واجب نيت وجوب و در اعتكاف مستحب،نيت استحباب مىكند و واجب بودن اعتكاف در روز سوم ضررى ندارد،هر چند بهتر است كه از روز سوم نيت وجوب كند.
11-از آغاز تا پايان اعتكاف،بايد با نيت و قصد قربتباشد،بنابر اين اگر به همين قصد،اعتكاف را شروع كند صحيح است،همچنين اگر به قصد اينكه فردا معتكف شود به مسجد برود و از اول وقت(طلوع فجر)در آنجا باشد صحيح است.
استفتائات اعتکاف بخش :
-2 استفتائات مربط به اعتکاف بخش دوّم :
12-س:زمان نيت اعتكاف چه وقتى مىباشد؟و آيا اول شب مىشود نيت كرد؟
آية الله تبريزى:زمان نيت اعتكاف،وقتشروع اعتكاف است كه طلوع فجر مىباشد و با استمرار نيت اول شب هم مانعى ندارد.
13-س:آيا در اعتكاف نيازى به قصد نمودن عبادات ديگر هم هست؟
آية الله صافى:احتياط مستحب است.
آية الله مكارم:قصد عبادت ديگرى در آن شرط نيست.
آية الله بهجت:ظاهرا معتبر است در اعتكاف منضم شدن قصد عبادت ديگرى كه خارج از اوست.
14-س:آيا تجديد نيت در روز سوم اعتكاف مستحب لازم است؟
آية الله صافى:بهتر است كه تجديد نيت وجوب نمايد.
آية الله بهجت:تجديد نيت در روز سوم لازم نيست،گر چه احوط است.
آية الله مكارم:تجديد نيت لازم نيست.
نيابت در اعتكاف:
15-انسان مىتواند اعتكاف را براى خود يا براى ديگرى بجاى آورد.به قسم دوم،اعتكاف نيابتى گفته مىشود.
16-اعتكاف به نيابت میتی اشكال است ولى به نيابت از انسان زنده،بنابر احتياط به قصد رجاء،اشكال ندارد .
(2) .پس به طور خلاصه مىتوان در اين بخش اعتكاف را اينگونه تقسيم كرد:
اعتكاف:
1-براى خود:
2-براى ديگران:
1-به نيابت از ميت.
2-به نيابت از زنده ياد آورى: گر چه روزه به نيابت از انسان زنده صحيح نيست ولى روزه گرفتن در اعتكاف مانند نماز براى طواف است كه به تبع عمل ديگر لازم مىشود و همچنانكه طواف و نماز آن به نيابت زندهها صحيح است اعتكاف و روزه آن نيز صحيح است.
17-اعتكاف به نيابت از دو يا چند نفر،صحيح نيست،ولى مىتواند اعتكاف را به نيت خود بجا آورد و ثواب آن را به ديگران اهدا كند،خواه يك نفر باشد يا چند نفر،زنده يا مرده.
18-س:آيا اعتكاف را به نيابت از كسى كه مرده است و يا به نيابت از كسى كه زنده است مىتوان انجام داد؟
آية الله تبريزى:به نيابت از ميت مانعى ندارد ولى به نيابت از حى[زنده]اشكال دارد.
عدول از نيت اعتكاف:
19-عدول از اعتكافى به اعتكافى ديگر جايز نيست،و فرقى نيست كه هر دو واجب باشد،مثلا از اعتكاف استيجارى (كه براى ديگرى با دريافت مزد انجام مىدهد) به نذرى،يا هر دو مستحب،مثلا از اعتكاف براى خود به اعتكاف نيابتى تبرعى (داوطلبانه و بدون دريافت مزد) يا يكى واجب و ديگرى مستحب،مثلا از ابتدا به نيت اعتكاف نذرى در مسجد مانده و در روز دوم نيت را از نذر به استحباب برگرداند.
20-عدول از نيابتشخصى به نيابت از شخص ديگر جايز نيست،مثلا دو روز به نيابت«على»معتكف بوده و روز سوم به نيابت از«حسن»اعتكاف كند.
21-اگر قصد داشته كه اعتكاف را براى خودش انجام دهد،پس از شروع نمىتواند نيت را برگرداند،و به نيابت از ديگرى به اتمام برساند،همچنانكه عكس اين نيز جايز نيست.
استفتائات اعتکاف بخش:
- 3 استفتائات مربوط به اعتكاف - بخش سوم:
روزه اعتكاف:
22-انسان،در ايام اعتكاف بايد روزه بگيرد،بنابر اين،كسى كه نمى تواند روزه بگيرد،مانند، مسافر،مريض و زن حايض يا نفساء و كسى كه عمدا روزه نگيرد،اعتكافش صحيح نيست.
23-مسافر و مريض اگر معتكف شوند صحيح نيست ولى زن حايض يا نفساء نه تنها اعتكافش صحيح نيست بلكه به جهت توقف در مسجد گناه كار است.
24-اعتكاف در روز عيد فطر و قربان يا دو روز قبل از عيد به طورى كه روز سوم آن عيد باشد صحيح نيست.
25-لازم نيست كه روزه،مخصوص به اعتكاف باشد،بلكه هر روزهاى باشد صحيح است،مثلا در ايام اعتكاف،روزه قضا يا نذرى يا استيجارى (3) بجا آورد.
26-اگر شخصى نذر كند كه در ايام معينى معتكف شود (4) و در همان ايام روزه نذرى يا استيجارى بر عهده او باشد،مى تواند در همان اعتكاف،روزه نذرى يا اجارهاى خود را بجا آورد. ولى اگر نذر اعتكاف بدين گونه بوده است كه روزه براى اعتكاف يا به خاطر اعتكاف باشد، كفايت از روزه نذرى يا اجارهاى نمى كند (5) .
27-انسان مى تواند نذر كند،در سفر روزه بگيرد و به نظر برخى مراجع معظم تقليد،حتى هنگام سفر هم مىتواند نذر كند كه روزه بگيرد و در اين صورت اعتكافش صحيح است.
به يك استفتاء توجه كنيد:
28-س:آيا در مسافرت مى شود روزه در سفر را نذر كند؟
آيات عظام خامنه اى،سيستانى،بهجت:مى تواند.
آية الله مكارم:اشكال دارد ولى اگر نذر كرد،احتياط آن است كه به نذر خود عمل كند.
آية الله فاضل:خير.
29-س:آيا هر گونه روزه،و لو استيجارى و...براى اعتكاف كافى است؟
آية الله فاضل:خير،بلكه روزه اعتكاف بايد به نيت كسى باشد،كه اعتكاف به نيت او انجام مى گيرد،لذا كفايت روزه استيجارى و غيره براى كسى كه در نيتخود اعتكاف نموده محل تامل و اشكال است. آية الله مكارم:كفايت روزه استيجارى براى اعتكاف مشكل است. آية الله بهجت:كافى است.
اجازه اعتكاف:
30-اين افراد بدون اجازه،نمى توانند معتكف شوند: زن بدون اجازه شوهرش.(6) در صورتى كه اعتكاف موجب از بين رفتن حق او باشد،بنابر احتياط واجب.(7) اجازه او لازم است. فرزند بدون اجازه والدين.(8) در صورتى كه اعتكاف او موجب اذيت و آزار آنان باشد و اگر موجب اذيت و آزار آنان باشد و اگر موجب اذيت و آزار آنها هم نباشد احتياط مستحب.(9) است اجازه بگيرد. كسى كه در استخدام ديگرى است،مانند برخى از كارگران و كارمندان،در صورتى كه قرار داد اجاره به گونهاى است كه منفعت اعتكاف را نيز در بر مىگيرد،يعنى اعتكاف با عمل به اجاره منافات دارد.
31-در اعتكاف،بلوغ شرط نيست،بنابر اين اگر كودك مميز معتكف شود،صحيح است.
مدت اعتكاف:
32-مدت اعتكاف حداقل سه روز است و در كمتر از آن صحيح نيست ولى در زياده حدى ندارد.ولى اگر پنج روز معتكف شود،روز ششم را نيز واجب استبماند،بلكه بنابر احتياط واجب،هر گاه دو روز اضافه كرد،روز سومش هم بايد بماند،پس اگر هشت روز معتكف شد،روز نهم هم واجب است.
33-اين سه روز از طلوع فجر روز اول تا مغرب (10) روز سوم است،بنابر اين اگر بعد از طلوع فجر،و لو با چند دقيقه تاخير به مسجد برسد آن روز جزو اعتكاف به حساب نمىآيد و چنانچه قبل از مغرب روز سوم،اعتكاف را قطع كند،افزون بر آنكه كار حرامى كرده،اعتكاف نيز باطل است.
34-سه روز اعتكاف با شبهاى آن است كه حداقل سه روز و دو شب در وسط است،بنابر اين نمى تواند شبها را از مسجد خارج شود،يا نذر كند كه سه روز بدون شبها در مسجد معتكف شود.
35-اگر انسان نذر كند كه دو روز معتكف شود نه بيشتر از آن،اينگونه نذر باطل است (11) ولى اگر مقيد نكرده كه بيشتر نباشد نذر صحيح است و واجب است كه روز سوم را نيز بماند.
36-س:منظور از روز در اعتكاف چيست؟
آيات عظام تبريزى،بهجت،مكارم:منظور از روز طلوع فجر است تا غروب آفتاب چنانچه در احكام نماز ذكر شده است.
37-س:اگر كسى نذر كند،سه روز منفصل اعتكاف كند آيا نذرش منعقد مى شود؟نذر اعتكاف كمتر از سه روز چه؟
آية الله بهجت:منعقد نمىشود.
آية الله صافى:الف:منعقد نمى شود ب:اگر مقيد به كمتر از سه روز باشد منعقد نمى شود.
38-س:آيا بيشتر از سه روز مى توان اعتكاف كرد به طورى كه آن زياده،قسمتى از يك روز يا قسمتى از يك شب باشد؟
آية الله تبريزى:مانعى ندارد.
39-س:كسى كه پنج روز در اعتكاف بوده:آيا روز ششم بر او واجب است؟
آية الله تبريزى:واجب است.
مكان اعتكاف:
40-اعتكاف تنها در مسجد صحيح است،بنابر اين اگر كسى در خانه خود يا در تكيه،يا حسينيه يا در حرم معتكف شود صحيح نيست و از مساجد نيز تنها در اين مساجد،اعتكاف صحيح است. مسجد الحرام مسجد النبى صلى الله عليه و آله مسجد جامع كوفه مسجد بصره (12) و به قصد رجاء (يعنى به نيت مطلوب بودن و به اميد پاداش و ثواب) مىتوان در مسجد جامع هر شهر معتكف شد. (13)
41-در اين مساله فرقى بين مردان و زنان نيست،بنابر اين اگر دختران و بانوان بخواهند معتكف شوند،بايد در يكى از همين مساجد باشد.
استفتائات اعتکاف بخش.(4).
استفتائات مربوط به اعتكاف - بخش چهارم :
42-س:آيا اعتكاف در غير مساجد جامع،مثل نمازخانه دانشگاهها رجاءا اشكال دارد يا نه؟در صورت صحت،آيا احكام اعتكاف،از قبيل ترك محرمات جارى مى شود يا خير؟
آية الله خامنه اى:رجاءا اشكالى ندارد.
آية الله بهجت:ظاهرا جايز نيست و احكام اعتكاف را ندارد.
آية الله فاضل:اعتكاف در مسجد جامع رجاءا صحيح است و در غير از مساجد جامع جايز نيست.
آية الله سيستانی :مشروع نيست و احكام آن را ندارد.
آية الله مكارم:اعتكاف بايد فقط در مساجد جامع باشد و منظور از مسجد جامع مسجدى است كه قشرهاى مختلف شهر در آن شركت كنند.
آية الله تبريزى:اعتكاف بايد در مسجد جامع شهر باشد و اعتكاف در غير مساجد جامع صحيح نيست.
43-س:آيا انسان مى تواند نذر كند كه در شهر ديگرى معتكف شود؟
آية الله تبريزى:مانعى ندارد،بايد روزهاش در آنجا صحيح باشد و نذر اعتكاف در شهر ديگر، نذر روزه نيست.
44-اگر در يك شهر،دو يا چند مسجد جامع وجود داشته باشد،در هر كدام كه بخواهد مى تواند معتكف شود.
45-اگر جاى خاصى از مسجد را براى اعتكاف خود مشخص كند،چنين قصدى لغو است،و لازم نيست حتما در آنجا معتكف شود.
46-اگر معتكف جنب شود و با حال جنابت در مسجد بماند اعتكاف او باطل است.چون توقف او در مسجد،حرام است. (14)
47-اگر جاى شخص ديگرى را غصب كند،يا عمدا بر فرش غصبى بنشيند،هر چند گناه كرده است ولى اعتكافش باطل نيست (15) .
48-اگر كسى از روى فراموشى يا جهل به مساله،بر فرش غصبى بنشيند،اعتكاف باطل نيست.
49-س:اگر جاى كسى را كه معتكف بوده غصب كند،فرمودهاند اعتكاف او باطل است،حال اگر جاهل بود يا عامد بود و حال پشيمان شده و جاى خود را عوض كند،اعتكاف او صحيح استيا خير؟در صورت عمد آيا كفاره دارد يا خير؟
آية الله بهجت:در فرض مذكور اعتكاف او صحيح است و در صورت بطلان كفاره ندارد.
آية الله خامنه اى:اعتكاف صحيح است و كفاره هم ندارد.
آية الله سيستانى:عمدا هم اگر باشد اعتكاف صحيح است.
آية الله فاضل:على اى حال اعتكاف صحيح است.
آية الله مكارم:اگر جاهل به موضوع باشد،اعتكافش صحيح است ولى اگر غصب بودن را مى دانسته و حكم اعتكاف را نمى دانسته،اعتكاف او صحيح نيست و توبه در اينجا مشكل را حل نمى كند.
آية الله تبريزى:چنانچه غافل بوده اعتكافش صحيح است و اگر جاهل متردد بوده يا عامد بوده اعتكافش صحيح نيست.لكن كفاره ندارد.
50-س:اگر كسى را كه زودتر از او در مسجد رفته،بيرون كند و جايش را بگيرد،اعتكافش صحيح است يا نه؟
آية الله صافى گلپايگانى:بنابر احتياط،اعتكاف او باطل مىشود،بايد اگر اتمام اعتكاف بر او واجب شده، آن را تمام نمايد و اگر اعاده آن،واجب است،پس از اتمام اعاده نمايد.
آية الله بهجت:اگر مكان منحصر به آنجا باشد بنابر اقوى اعتكافش باطل است.
آية الله مكارم:خالى از اشكال نيست.
آية الله فاضل:بلى اعتكاف او صحيح است و بطلان آن محل منع است.
51-س:آيا گذاشتن وسائل يا نوشتن نام و امثال آن موجب سبقت در محلى از مسجد مى شود؟
آية الله مكارم:هر گاه به موقع در مسجد حضور يابند بعيد نيست موجب حق سبق باشد.
آية الله بهجت:مى شود.
52-س:تعريف مسجد جامع چيست؟
آية الله گلپايگانى:مسجد جامع مسجدى است كه اغلب اوقات بيشتر از ساير مساجد جمعيت داشته باشد.
آية الله خامنه اى:مسجدى كه براى اجتماع زيادى از اهالى آنجا ساخته شده و اختصاص به گروه خاصى يا اهالى محلهاى نداشته باشد .
53-س:مسجد جامعى در شهرى ساخته شده،بعد از آن،مسجد بسيارى بزرگترى ساخته شده و آن نيز مسجد جامع معروف گشته،كداميك از اين دو مسجد،شرعا مسجد جامع مى باشد،و ملاك در تعيين مسجد جامع چيست،با توجه به اينكه گاهى در اين مسجد نماز جمعه خوانده مى شود و گاهى در آن و حكم اعتكاف در اين دو مسجد چيست؟
آية الله خويى:در صدق جامع بودن مسجد شرط نيست كه تنها يك مسجد باشد،پس تعدد مسجد جامع در يك شهر ضررى نمى زند و اعتكاف در هر دو صحيح است،اگر جامع ناميده شود و اقامه نماز جمعه دخلى در موضوع ندارد.
54-جامع بودن مسجد را از اين راهها مى توان فهميد: (16) خود انسان يقين كند. به طورى بين مردم مشهور باشد كه جامع بودن آن معلوم شود (17) . دو نفر عادل بگويند (18) . و چنانچه دو نفر در جامع بودن مسجدى اختلاف داشته باشند،با حكم حاكم نيز معلوم مىشود (19) .
55-اگر انسان در جايى به اعتقاد اينكه مسجد جامع است معتكف شود،بعدا معلوم شود مسجد نيست(مثلا تكيه يا حسينيه است)يا مسجد جامع نيست،اعتكاف باطل است.
حدود مسجد:
56-پشتبام و سرداب و محراب مسجد،و هر چه به سبب توسعه مسجد آن افزوده شده جزو مسجد به حساب مى آيد،مگر آنكه بدانيم،جزو مسجد نيست (20) . [در صورت شك،چنين جاهايى،حكم مسجد را دارد.)
57-به جز سه مكانى كه در مساله قبل گفته شد،جايى را كه انسان نداند جزو مسجد استيا از متعلقات آن،(مثل حياط مسجد)حكم مسجد را ندارد (21) و اعتكاف در آنجا صحيح نيست.
58-س:مسجدى كه علاوه بر شبستان،داراى حياط و صحن و راهرو است و در عرف همه آنها را مسجد مى خوانند،آيا احكام مسجد بر آنها جارى است يا نه،و در صورتى كه قصد بانى معلوم نباشد،ساختن مستراح و امثال آن در يك طرف آن صحن چه صورت دارد،دليل و قرينه بر عدم مسجديت لازم است يا نه؟
آية الله گلپايگانى:با شك در آنكه صحن را جزء مسجد قرار داده،اگر امارهاى (علامت، نشانهاى) بر مسجد بودن نباشد،محكوم به مسجديت نيست،و اماره بر عدم،لازم نيست.
استفتائات اعتکاف بخش-5
استفتائات مربوط به اعتكاف - بخش پنجم:
اعتكاف در دو مسجد:
59-يك اعتكاف بايد در يك مسجد باشد،پس اعتكاف در دو مسجد كه بخشى از وقت را در يكى و بخشى از آن را در ديگرى بماند صحيح نيست،خواه آن دو مسجد،متصل (22) به هم باشند يا جداى از هم،آرى اگر به گونهاى وصل به يكديگر باشد،كه يك مسجد شمرده شود، صحيح است.
60-اگر در مسجد معتكف شود ولى مانعى از ادامه ماندن در آن مسجد پيش آيد،اعتكاف باطل است (23) و چنانچه آن اعتكاف،واجب باشد،بايد در مسجدى ديگر و اگر مانع بر طرف شد،در همان مسجد،بار ديگر معتكف شود،يا قضا كند.
61-اعتكافى را كه به سبب پيش آمدن مانع به هم خورده است،نمىتوان پس از آنكه مانع بر طرف شد،ادامه دهد.چه در آن مسجد يا مسجد ديگر، (24) بنابر اين اگر پس از يك روز اعتكاف در مسجد،مانع پيش آمد،نمىتواند به مسجد ديگرى برود و بقيه ايام را در آن مسجد بماند،يا بعد از آنكه مانع بر طرف شد،برگردد و بقيه را در همان مسجد بماند.
خروج از مسجد:
62-در موارد ذيل معتكف مى تواند از مسجد خارج شود: براى گواهى دادن در دادگاه. براى تشييع جنازه، (25) در صورتى كه ميتيك نحو وابستگى به معتكف داشته باشد به طورى كه شركت در تشييع جنازه او از ضرورتهاى عرفى او به حساب آيد. و براى انجام ساير كارهاى ضرورى عرفى يا شرعى،خواه واجب باشد يا مستحب،مربوط به امور دنيوى باشد يا اخروى ولى مصلحتى در آن نهفته باشد (26) .
63-و در اين موارد،بر معتكف واجب است از مسجد خارج شود: براى انجام غسل جنابت. براى پرداخت طلب ديگران،در صورتى كه نتواند در مسجد آن را بپردازد. براى انجام كار واجب ديگرى كه لازم باشد از مسجد خارج شود.
64-كسى كه خارج شدن از مسجد بر او واجب شده باشد ولى تخلف كند و خارج نشود،هر چند گناه كرده است ولى اعتكاف باطل نيست،مگر كسى كه با حال جنابت در مسجد توقف كند.
65-اگر به جهت ضرورت از مسجد خارج شد،اين امور را بايد مراعات كند: بيش از مقدار ضرورت و نياز بيرون مسجد نماند. در صورت امكان زير سايه ننشيند (27) . بلكه مطلقا ننشيند،مگر در حال ضرورت. بنابر اين احتياط واجب نزديكترين راه را انتخاب كند (28) .
66-اگر به جهت ضرورت از مسجد خارج شود و به قدرى طول بكشد كه صورت اعتكاف بر هم بخورد،اعتكاف باطل است.
67-اگر به سبب فراموشى از مسجد خارج شود،اعتكافش باطل نيست (29) .
68-س:اگر كسى از روى فراموشى محل اعتكاف را ترك كند،اعتكافش چه حكمى دارد؟
آية الله تبريزى:ظاهر اين است كه اعتكافش باطل مى شود.
69-س:در چه مواردى خروج از مسجد مبطل اعتكاف است؟و در چه مواردى مبطل نيست؟
آية الله صافى:اگر عمدا و اختيارا بدون ضرورت عقلى يا شرعى يا عادى خارج شود،اعتكاف باطل مىشود و اگر براى امورى كه ذكر شد بيرون رود يا او را اكراه بر بيرون رفتن نمايند باطل نمىشود،ولى اگر نسيانا از راه فراموشى بيرون رفت اگر اتمام آن واجب شده باشد،تمام كند و اگر اعاده واجب باشد اعاده نمايد. آية الله بهجت:خروج از مسجد با عمد و اختيار مبطل است. آية الله مكارم:عمدا و اختيارا نبايد از مسجد خارج شود ولى در مواردى كه ضرورت شرعى يا عرفى داشته باشد مانعى ندارد،مانند بيرون رفتن براى قضاى حاجت و غسل جنابت و مانند آن يا امثال تشييع جنازه نزديكانى كه اگر در آن شركت نكند امر شايستهاى نيست. 70-س:در مواردى كه مى توان از مسجد خارج شد آيا مى توان نشست يا در سايه رفت يا در جماعت حاضر شد؟ آية الله صافى:جواز بيرون رفتن براى جماعت مورد اشكال است. 71-س:خارج شدن معتكف از مسجد در موارد ذيل چه حكمى دارد؟ الف:براى وضو و غسل مستحبى و مسواك زدن. ب:جهت تلفن زدن به خانواده در موارد غير ضرورى و امور متعارف. ج:جهت ديدار با خانواده در بيرون و در حياط. آية الله خامنه اى: الف-جايز است اما زياد معطل نشود. ب-در موارد ضرورى اشكالى ندارد و در موارد غير ضرورى اگر امور مستحبى را در بر بگيرد و طول هم نكشد اشكالى ندارد. ج-در بعضى موارد اشكالى ندارد،مثل رسيدگى امور خانواده و ديدن فرزندان كه عدم ديدار باعث مفسده و اشكالاتى مى شود. آية الله بهجت:ضابطه كلى در موارد جواز خروج نيست،هر كارى كه خروج براى آن عقلا يا شرعا يا عادتا لازم است از امور واجبه باشد يا راجحه چه متعلق به امور دنيا باشد يا امور آخرت ولى بايد اقرب طرق را مراعات نمايد و اقتصار كند بر مقدار حاجت و ضرورت،البته خروج هم به قدرى طول نكشد كه محو صورت اعتكاف شود. آية الله سيستانى:به احتياط واجب جايز نيست،مگر در مورد حاجت ضرورى باشد. آية الله تبريزى:خارج شدن معتكف از مسجد در موارد مذكور جايز نيست. آية الله فاضل:مانعى ندارد،ولى تلاش كنند اين امور با سرعت انجام شده و هر چه سريعتر به مسجد بر گردند. آية الله مكارم:الف-براى وضو و غسل مستحبى اشكالى ندارد و براى مسواك كه مقدمه آن باشد نيز اشكالى ندارد. ب-اشكال ندارد. ج-اشكال دارد. محرمات اعتكاف: 72-آنچه بر معتكف حرام استبه طور اجمال بدين شرح است: استفاده از عطريات و گياهان خوشبو خريد و فروش مجادله استفاده شهوانى از جنس مخالف استمناء (يعنى انسان با خود كارى كند كه از او منى بيرون آيد.) توضيح محرمات اعتكاف: 73-بوئيدن عطريات (30) و گياهان خوشبو براى كسى كه از آن لذت مىبرد در حال اعتكاف حرام است،پس براى كسى كه حس بويايى ندارد اشكال ندارد. 74-در حال اعتكاف،خريد و فروش و بنابر احتياط واجب،هر نوع داد و ستدى،مانند اجاره و مضاربه حرام است. 75-هر چند داد و ستد در حال اعتكاف حرام است،ولى باطل كننده اعتكاف نيست. 76-اشتغال به امور دنيوى،مانند خياطى،نساجى نقاشى،مطالعه و امثال آن اشكال ندارد. 77-در حال اعتكاف مجادله در امور دنيوى و دينى در صورتى كه به قصد غلبه بر طرف مقابل و اظهار فضيلت و برترى باشد حرام است،اما اگر به قصد اظهار حق و بازداشتن طرف از طريق باطل باشد نه تنها حرام نيست،بلكه از افضل طاعات و عبادات است. 78-هر گونه استفاده شهوانى از جنس مخالف،نظير لمس،بوسه (31) و آميزش حرام است و فرقى در اين مساله بين زن و مرد نمى باشد. 79-در حال اعتكاف نگاه از روى شهوت به همسر خود اشكال ندارد،هر چند احتياط مستحب ترك آن است. 80-استمناء نيز بنابر احتياط واجب از محرمات اعتكاف شمرده شده است،هر چند از راه حلال آن،مانند بازى با همسر باشد.گر چه استمناء حرام در هر حال حرام و از گناهان بزرگ است ولى در حال اعتكاف گناهى بزرگتر است. 81-معتكف بايد روزها را روزهدار باشد و از هر كارى كه روزه را باطل مىكند،پرهيز كند و هر آنچه روزه را باطل مى كند،اعتكاف را نيز باطل مى كند. 82-اگر معتكف جماع كند اعتكافش باطل است ولى اگر يكى ديگر از محرمات را مرتكب شود، (32) احكام مفصلى دارد كه در بحث«قضا و كفاره اعتكاف»خواهد آمد. 83-بر معتكف واجب نيست از كارهايى كه بر محرم حرام است،مثل پوشيدن لباس دوخته و كندن مو از بدن و نگاه در آينه پرهيز كند،هر چند احتياط مستحب (33) است. 84-بجز مبطلات روزه،ساير محرمات،اختصاص به روز نداد،بلكه در شب نيز بايد از آنها پرهيز كند. استفتائات اعتكاف بخش - 6 : استفتائات مربوط به اعتكاف - بخش ششم: ۸5-س:عطر و گلاب زدن يا بو كردن عطر و گلاب اعتكاف را باطل مى كند يا خير؟ آية الله تبريزى:استعمال عطر و گلاب چنانچه مستلزم بو كردن آن باشد،هر چند بر معتكف حرام است لاكن بطلان اعتكاف از جهت آن محل اشكال است و اگر معتكف در روز سوم اين كار را كرده بايد اعتكافش را تمام كند. آية الله سيستانى:بو كردن آنها اعتكاف را باطل مىكند. آية الله بهجت:اگر با تلذذ باشد بنابر احتياط باطل مىشود و احتياط واجب در صورت وجوب اعتكاف [آن است كه]آن را تمام كند و سپس قضا نمايد. 86-س:آيا در صورت نياز مى تواند خريد و فروش نمايد؟آيا توكيل يا نقل به غير بيع لازم است (يعنى به شخص ديگرى وكالت دهد تا از طرف او خريد و فروش كند يا به غير خريد و فروش،مثلا با قرض يا بخشش نقل و انتقال كنند.)؟ آية الله مكارم:در صورت عدم امكان توكيل يا نقل به غير بيع اشكالى ندارد. آية الله بهجت:در صورت اضطرار براى حاجت خودش مانعى ندارد. 87-س:ارتكاب سهوى محرمات اعتكاف چه حكمى دارد؟ آية الله فاضل لنكرانى:ارتكاب سهوى سائر محرمات غير از جماع ضرورى به اعتكاف نمى زند. آية الله مكارم:خالى از اشكال نيست. آية الله بهجت:ارتكاب سهوى،حرام و مبطل نيست. قطع اعتكاف: 88-براى شناخت حكم قطع اعتكاف بايد اقسام آن را شناخت. اقسام اعتكاف: واجب معين: پس از شروع قطع آن جايز نيست. واجب موسع :پس از تكميل دو روز، قطع آن جايز نيست. مستحب: پس از تكميل دو روز، قطع آن جايز نيست. توضيح: اگر اعتكاف،واجب معين باشد،يعنى وقت مشخص داشته باشد،مثلا نذر كند از 21 تا 26 ماه رمضان در مسجد معتكف شود،همين كه اعتكاف را شروع كرد اتمام آن واجب و قطع آن غير جايز است. و اگر اعتكاف،واجب موسع باشد،يعنى وقت آن وسعت دارد،مثلا نذر كرده باشد كه امسال،يا در اين ماه سه روز معتكف شود،يا اعتكاف مستحب باشد،تا قبل از تكميل دو روز مى تواند آن را رها كند،مثلا در روز اول،شب اول يا روز دوم،ولى اگر اعتكاف را رها نكرد و در مسجد ماند تا غروب روز سوم در اين صورت،بر او واجب است كه اعتكاف را كامل كند و روز سوم را بماند. 89-انسان مى تواند از آغاز،هنگام نيت،شرط كند كه اگر مشكلى پيش آمد-مثلا بگويد اگر هوا سرد شد-اعتكاف را رها مى كنم،در صورت پيش آمدن مانع،رها كردن اعتكاف اشكال ندارد،حتى در روز سوم. 90-در اعتكاف نذرى،انسان مى تواند هنگام خواندن صيغه نذر شرط كند كه اگر مانعى پيش آمد اعتكافم را رها كنم. 91-س:آيا معتكف مى تواند به هنگام نيت اعتكاف شرط كند كه هر زمان خواست از اعتكاف خود رجوع كند؟اگر بعد از نيت حكم شرط خود را ساقط نمود،آيا شرط او ساقط مى شود يا خير؟ آية الله تبريزى:مى تواند شرط كند و با اسقاط ساقط نمى شود. 92-س:اگر شرط رجوع در وقت نذر كردن براى اعتكاف باشد چه حكمى دارد؟ آية الله تبريزى:مثل شرط كردن در زمان نيت اعتكاف است و چنانچه اعتكاف را به عنوان وفاء به نذر مزبور انجام دهد،حتى در روز سوم مى تواند رجوع كند. قضاء و كفاره اعتكاف: قضاء 93-اگر در حال اعتكاف جماع كند-عمدا باشد يا سهوا (34) پس اگر اعتكاف،واجب معين باشد، بايد قضاى آن را بجا آورد.و اگر واجب غير معين باشد،بايد آن را از سر بگيرد. 94-اگر يكى ديگر از محرمات اعتكاف را سهوا انجام دهد (35) و اعتكاف: واجب معين باشد:بنابر احتياط واجب بايد اعتكاف را به پايان ببرد و قضاى آن را بجا آورد. واجب غير معين باشد:اگر در دو روز اول باشد بايد اعتكاف را از سر بگيرد و اگر روز سوم باشد،اعتكاف را به پايان ببرد و از سر بگيرد. اگر اعتكاف مستحب را بعد از روز دوم باطل كند،بايد (36) قضاى آن را بجا آورد.ولى اگر قبل از اتمام روز دوم باطل كند،چيزى بر عهده او نيست. 95-واجب نيست قضاى اعتكاف را فورا (37) بجا آورد،گر چه احتياط مستحب است. 96-س:اگر كسى نذر كند ايام معينى را معتكف باشد و از آن ايام معين تخلف نمايد-يك روز يا بيشتر-آيا قضاء بر او واجب است يا خير؟ آية الله تبريزى:بنابر احتياط،قضاى آن واجب است. كفاره: 97-اگر اعتكاف واجب را با آميزش(جماع)باطل كند،كفاره واجب است و در ساير محرمات كفاره نيست،هر چند احتياط مستحب است. 98-اگر در دو روز اول اعتكاف مستحب آميزش كند و اعتكاف را رها نكند بنابر احتياط واجب كفاره لازم است. 99-كفاره بطلان اعتكاف،مانند كفاره روزه ماه رمضان است،يعنى،بايد: -دو ماه روزه بگيرد. -يا به 60 مسكين،طعام بدهد. -يا يك برده را آزاد كند. 100-احتياط مستحب است (38) كه اگر ممكن استيك برده آزاد كند و در صورت ناتوانى دو ماه روزه بگيرد و چنانچه نتواند روزه بگيرد،به 60 فقير طعام بدهد. «و الحمد لله اولا و آخرا» پى نوشتها: 1.آية الله سيستانى:ايمان شرط صحت اعتكاف نيست،هر چند در استحقاق ثواب معتبر است. آية الله مكارم:ايمان شرط قبول اعتكاف است نه صحت آن. شرط ايمان در فتاواى حضرت آية الله صافى ذكر نشده است. 2.آية الله گلپايگانى:اعتكاف به نيابت از زنده بنابر احتياط واجب صحيح نيست. آية الله مكارم:اعتكاف به نيابت از ديگرى،زنده يا مرده،به قصد رجاء اشكال ندارد. حكم اعتكاف به نيابت از زنده در فتاواى حضرت آية الله صافى ذكر نشده است. 3.آية الله مكارم:روزه استيجارى بنابر احتياط واجب كفايت نمى كند. آية الله فاضل:بنابر احتياط واجب،روزه براى ديگرى خواه استيجارى باشد يا مثلا قضاى روزه پدر كه پسر بزرگتر واجب استباشد اگر اعتكاف براى همان كسى كه برايش روزه مىگيرد نيست كفايت نمى كند. 4.آية الله فاضل:اگر نذر كرده باشد كه ايام معينى معتكف شود نمى تواند براى آن ايام روزه استيجارى قبول كند. 5.آية الله گلپايگانى:مگر آنكه هر دو روزه را قصد كند كه در اين صورت،اعتكافش صحيح است هر چند به جهت مخالف با نذر گناه كرده است.نظر حضرت آية الله صافى به دست نيامد. 6.آية الله اراكى:نسبتبه دو روز اول اجازه لازم است. 7.آية الله گلپايگانى،آية الله صافى:اجازه لازم است و اگر موجب از بين رفتن حق او نباشد، اجازه او براى اعتكاف لزومى ندارد ولى بدون اجازه شوهر نمىتواند از خانه بيرون رود.بنابر اين جايز بودن اعتكاف بستگى به اجازه شوهر دارد و چنانچه اجازه ندهد،اعتكاف باطل است. آية الله سيستانى:اگر توقف او در مسجد بدون اجازه شوهر حرام باشد،اعتكافش باطل است. آية الله خويى:اگر منافات با حق شوهر داشته باشد اجازه او لازم است و اگر منافات نداشته باشد و روزه او مستحبى باشد،بنابر احتياط واجب باز هم اجازه لازم است. 8.آية الله گلپايگانى:بنابر احتياط واجب،ولى اگر فرزند را نهى كنند و مخالفتبا آنان سبب اذيت و آزارشان باشد اعتكاف باطل است. 9 آية الله اراكى:نسبتبه فرزند اجازه والدين شرط است و نسبتبه زن اجازه شوهر بنابر احتياط واجب لازم است. 10.آية الله خويى،آية الله سيساتى:بنابر احتياط واجب تا مغرب. آية الله مكارم:تا غروب آفتاب. 11.آية الله خويى،آية الله سيستانى:اگر همين اعتكاف مستحبى معروف را نذر كرده باشد باطل است،ولى اگر اين اعتكاف نباشد،مثلا مقصودش ماندن در مسجد باشد،صحيح است. 12.در روايتى آمده است،اعتكاف تنها در مساجدى صحيح است كه پيامبر يا وصى پيامبر در آن نماز جماعتخوانده باشد و در دو مسجد اول پيامبر صلى الله عليه و آله و حضرت على عليه السلام و در دو مسجد ديگر حضرت على عليه السلام نماز جماعتخواندهاند و اعتكاف در مسجد جامع نيز در برخى روايات ديگر آمده است(وسائل الشيعه،ج 7،ص 406). 13.آيات عظام،خوئى،گلپايگانى،اراكى،سيستانى،صافى،مكارم:اعتكاف در مسجد جامع نيز صحيح است هر چند احتياط آن است كه در يكى از آن چهار مسجد معتكف شود. 14.آية الله خويى:هر چه با حال جنابت در مسجد توقف كند،جزء اعتكاف نيست. 15.آيات عظام گلپايگانى،اراكى،صافى:بنابر احتياط واجب اعتكافش باطل است. آية الله خويى:اگر جاى كسى را غصب كند اعتكافش اشكال دارد ولى اگر بر فرش غصبى بنشيند اعتكاف باطل نيست. آية الله مكارم:به احتياط واجب،اعتكافش باطل نيست. 16.نظر آية الله صافى در اين مساله به دست نيامد.× 17.آية الله سيستانى:يا اطمينان حاصل شود. 18.آيات عظام خويى،فاضل،مكارم:يك نفر عادل هم بگويد كفايت مىكند. 19.آية الله گلپايگانى،آية الله اراكى:به هر حال،حكم حاكم كفايت مىكند. آية الله مكارم:حكم حاكم بنابر احتياط واجب كافى نيست. 20.آية الله سيستانى:در صورتى كه نشانهاى بر اينكه جزء مسجد است وجود داشته باشد حكم مسجد را دارد. آية الله صافى:افزودههاى مسجد،تا معلوم نشود جزء مسجد استحكم مسجد را ندارد. 21.آية الله سيستانى:اگر نشانهاى بر مسجد بودن آن وجود نداشته باشد. آية الله مكارم:مگر آنكه ظاهر حال دلالت داشته باشد كه جزو مسجد است. 22.آية الله مكارم:اعتكاف در دو مسجد متصل به هم اشكال ندارد. 23.آية الله مكارم:اعتكاف باطل نيست و ادامه آن را در مسجد ديگرى به پايان ببرد. 24.آية الله مكارم:به حاشيه مساله قبل مراجعه شود. 25.آيات عظام اراكى،گلپايگانى،خويى:خارج شدن از مسجد براى شركت در تشييع جنازه مطلقا جايز است. 26.آية الله اراكى،آية الله خويى:براى شركت در نماز جماعت نيز مىتواند از مسجد خارج شود. آية الله سيستانى:در صورتى كه ناچار باشد بيرون رود. 27.آيات عظام،خويى،گلپايگانى،اراكى:و زير سايه راه نرود. آية الله صافى:بنابر احتياط واجب زير سايه راه نرود و مطلقا زير سايه ننشيند. 28.آية الله مكارم:انتخاب نزديكترين راه واجب نيست،مگر آنكه اختلاف دو راه بسيار زياد باشد. 20.آية الله خويى،آية الله سيستانى:باطل است. آية الله گلپايگانى:بنابر احتياط واجب باطل است. 30.آية الله سيستانى،آية الله مكارم:نسبتبه عطريات لذت بردن معتبر. نيست،پس اگر بوى آن را احساس كند،هر چند لذت نبرد حرام است. آية الله فاضل:اگر بو را احساس مىكند ولى لذت نمىبرد،بنابر احتياط واجب بايد پرهيز كند. 31.آيات عظام خويى،مكارم،سيستانى،صافى:لمس و بوسه،بنابر احتياط واجب حرام است. 32.آية الله خويى،آية الله اراكى:در غير جماع اگر سهوا باشد اعتكاف. باطل نيست. آية الله گلپايگانى،آية الله مكارم:بنابر احتياط واجب اعتكاف باطل است. آية الله سيستانى:جماع نيز حكم ساير محرمات را دارد. 33.آية الله مكارم:نسبتبه نپوشيدن لباس دوخته و پوشيدن لباسى مانند لباس احرام، احتياط مستحب نيستبلكه بهتر است نپوشند،چون خلاف عمل افراد متشرع و ممكن است گمان بدعت نيز داشته باشد. 34.آيات عظام گلپايگانى،خويى،اراكى:اگر در اعتكاف واجب،سهوا جماع كند،بنابر احتياط واجب،اعتكاف را دوباره انجام دهد. 35.آية الله گلپايگانى:احتياط در تمام موارد ترك نشود.× 36.آية الله سيستانى:بنابر احتياط واجب. 37.آية الله سيستانى:ولى به قدرى تاخير نيندازد كه سهل انگارى به شمار آيد. 38.آية الله خويى:بلكه واجب استبه همين ترتيب عمل كند. | (نظر بدهید.) | شنبه، 14 اردیبهشت هزار و سیصد و هشتاد و هفت احکام اعتکاف 11:53 PM احكام اعتكافمعتكفين توجه نمايند كه احكام زير بصورت كلي و خلاصه بيان شده است. لذا جهت كسب اطلاعات دقيق تر به رساله توضيح المسائل مراجعه نمايند:تعريف اعتكاف : در لغت به معناي توقف در جايي و در اصطلاح احكام به معناي ماندن در مسجد به قصد عبادت خداوند با شرايطي خاص ( كه در اين شرايط انسان مي تواند، بنشيند، بايستد، بخوابد، يا راه برود )اقسام اعتكاف : 1- مستحب 2- واجب. علت وجوب اعتكاف نذر - عهد - قسم است ) در طول سال هر زماني كه انسان بتواند حداقل سه روز بعد در مسجد بماند و روزه بگيرد. بهترين زمان براي اعتكاف ماه رمضان به ويژه دهه آخر آن و همچنين 13 و 14 و 15 ماه رجب.شرايط معتكف : 1- عاقل 2- با ايمان 3- قصد قربت به خدا 4- روزه گرفتن 5- اجازه گرفتن از كسي كه اجازه از او لازم است.شرايط اعتكاف : كمتر از سه روز نبوده 2- در مسجد جامع باشد 3- ادامه ماندن در مسجد و عدم خروج از آننيت اعتكاف : به قصد قربت ولي لازم نيست كه بگويد اعتكاف واجب است يا مستحب نيابت اعتكاف : اعتكاف را مي توان براي خود و ديگران به جا آورد. اعتكاف به نيابت از ميت بي اشكال است ولي به نيابت زنده بنابر احتياط به قصد رجاء اشكال ندارد.روزه اعتكاف : انسان در ايام اعتكاف بايد روزه بگيرد بنابر اين كسي كه نمي تواند روزه بگيرد ( مانند مسافر ، مريض ، و زن حائض يا نفساء و كسي كه عمدا روزه نگيرد ) اعتكافش صحيح نيست. اعتكاف در روز عيد فطر و قربان و يا روز قبل از عيد صحيح نيست. در اعتكاف مي توان روزه قضا، نذري، يا استيجاري به جا آورد. اجازه اعتكاف : 1- زن از شوهر : در صورتيكه اعتكاف موجب از بين رفتن حق او باشد.2- فرزند از والدين در صورتيكه اعتكاف موجب اذيت و آزار آنان باشد.3- مستخدمين ( كارمندان و كارگران ) در صورتيكه قرارداد اجاره به گونه اي اعتكاف را در برگيرد. يعني اعتكاف به عمل اجاره منافات دارد.مدت اعتكاف : سه روز مي باشد و كمتر از آن صحيح نيست. اگر كسي دو روز در مسجد بماند، ماندن روز سوم بر او واجب مي شود.مكان اعتكاف :اعتكاف تنها در مساجد جامع و مسجد الحرام، مسجد النبي ، مسجد بصره و مسجد كوفه صحيح است.فردي كه جاي كسي را غضب كند معصيت كرده ولي اعتكافش صحيح است.فرد جنب نبايد با حال جنابت در مسجد بماند و بايد آن را ترك نمايد.حدود مسجد : پشت بام، سرداب، محراب، و هر چه سبب توسعه به مسجد اضافه شود. بستگي به نيت واقف هم دارد.خروج از مسجد :1- براي گواهي در دادگاه 2- براي تشييع جنازه ( ميت از وابستگان است و شركت در آن ضروري است )3- براي انجام كارهاي ضروري ( عرفي ، شرعي ، واجب ، مستحب ، دنيوي ، اخروي ) | (نظر بدهید.) | جمعه، 13 اردیبهشت هزار و سیصد و هشتاد و هفت مکان اعتکاف 11:50 PM اعتكاف از نظر مكان محدوديت خاص دارد. نظريه معروف آن است كه اعتكاف تنها در يكى از مساجد چهارگانه ( مسجدالحرام، مسجدالنبى، مسجد كوفه و مسجد بصره ) جايز است. امام رضا (ع) فرمودهاند: «اعتكاف ليلة فى مسجد الرسول و عند قبره يعدل حجة و عمرة (15)؛ يك شب اعتكاف در مسجد پيامبر و نزد قبر او معادل يك حج و يك عمره است.» ولى گروهى از فقها اعتكاف در مسجد جامع هر شهر و منطقه را نيز روا دانستهاند. (16) البته در مورد مسجد جامع نيز برخى برآنند كه بايد به قصد رجاء و به اميد اين كه شايد مطلوب درگاه الهى باشد، اعتكاف نمود. (17) اعتكاف در ساير مساجد مانند مسجد محله و بازار تنها به نظر شمار اندكى از فقيهان شيعه جايز است. (18) مقصود از مسجد جامع در هر شهر و منطقه، مسجدى است كه معمولا مردم بيشترى در آن جا گرد مىآيند (19)؛ به عبارت ديگر، مسجدى كه اغلب اوقات بيشتر از ساير مساجد جمعيت داشته باشد. (20) شيخ لطف الله ميسى اصفهانى در كتاب «رساله اعتكافيه» به نقل احاديثى در باب اعتكاف پرداخته و ضمن بيان احاديث، شواهدى را در جواز اقامه اعتكاف در مسجد جامع، نصب قبه و نيز احياى دهه آخر ماه رمضان ذكر مىكند. روشن است كه در محل اعتكاف اختلافى در ميان فقهاى شيعه وجود دارد. اين اختلاف ناشى از اين روايت است كه اعتكاف در مسجدى جايز است كه امام عدل، جماعتى در آن برگزار كرده باشد. برخى از فقها صرفا همين چند مسجد ( كوفه، بصره، مدينه و مكه) را براى اعتكاف جايز شمردهاند و برخى ديگر مساجد ديگر را نيز براى اعتكاف مجاز شمردهاند. از اين دسته دوم، گروهى تنها مساجد جامع را معين كرده اند و برخى همه مساجد جماعات را. شيخ لطف الله بر اين باور بوده كه در تمامى مساجد جامع و حتى جماعت اعتكاف جايز است، ولى درباره روايتى كه «امام عدل» را مطرح كرده چنين اظهار مىكند كه مقصود از امام عدل، اعم از امام معصوم و غير معصوم است. شيخ تاكيد دارد كه اصولا سؤال درباره مساجد بغداد بوده و روشن است كه وجه عدل نمىتوانسته ارتباطى با امام معصوم براى اقامه نماز در آن مساجد داشته باشد. وى با اشاره به آراء برخى از فقهاى متقدم در اين كه تنها در مساجد اربعه اعتكاف رواست، اسامى جمعى از علماى عصر خود را كه اغلب علماى جبل عامل هستند، ذكر كرده و رأى آنان را چنين دانسته كه در هر مسجد جامعى اعتكاف جايز است. از جمله آنان مرحوم شيخ بهايى است كه در هنگام تاليف اين رساله در قيد حيات بوده است و نيز شيخ على بن عبدالعالى ميسى، جد نويسنده، و نيز شهيد ثانى و بسيارى ديگر. (21) در اين جا ممكن است اين پرسش مطرح شود كه با توجه به آثار سازنده اعتكاف آيا بهتر نيست اعتكاف در هر مسجدى را جايز بدانيم تا همگان به آسانى بتوانند از اين عبادت بهرهمند شوند؟ در پاسخ بايد گفت: عبادتهاى دينى كاملا توقيفى هستند؛ بدين معنا كه شرايط و احكام آن را بايد از متون اسلامى و دستورهاى شرعى اخذ كرد. هرگاه از ادله معتبر استفاده شود كه محل اعتكاف، مسجد جامع است، نمىتوان از روى ذوق و سليقه شخصى در شرط عبادت تصرف نمود و دامنه آن را توسعه داد. اساسا برخى عبادتها از نظر مكان، داراى محدوديت خاصى هستند. مثلا مراسم و اعمال حج بايد در مكانهاى معينى انجام شود؛ از اين رو انجام دادن اعمال حج در غير از محلهاى مقرر بى معناست. در مورد اعتكاف نيز هرگاه با ادله معتبر ثابت شود كه جايگاه آن مسجد جامع است، مىفهميم كه شارع مقدس اين عبادت را تنها در اين ظرف مكانى معين از ما خواسته است. البته در تشريع اين حكم حتما مصالحى مورد نظر بوده است كه شايد عقل ما نتواند به طور يقين بدان دست يابد. شايد اسلام با منحصر نمودن اعتكاف در مسجد جامع بخواهد نوعى كنترل بر كميت و كيفيت آن وجود داشته باشد و در كنار اين عبادت، ارزشهاى ديگرى مانند وحدت و همراهى و همدلى نيز مطرح شود. (22) انسان معتكفى كه به آداب اعتكاف پايبند است در هر موردى از نماز خواندن، دعا كردن، انديشيدن، شب زنده دارى و گريستن، به گنجينه هايى از رحمت خاص خدا دست مىيابد كه گرانبهاترين سرمايه زندگانى و بهترين زاد و توشه آخرت او خواهد بود. هم چنين گاهى خداوند به خاطر تأديب انسانها يا به خاطر عقوبت آنان نسبت به ستمكارىها و معاصى روز افزون شان، اراده نزول عذاب مىكند و بلايى چون خشكسالى يا زلزله يا بيمارى عمومى و مانند آن را تقدير مىنمايد، ولى عمل صالح گروهى از آنان باعث دفع بلا مي گردد و به گونهاى كه خود نيز متوجه نيستند از تحقق عذاب و عقاب الهى جلوگيرى مىكنند: «... و ما كان الله معذبهم و هم يستغفرون(انفال/ 33)؛ و خداوند آنان را عذاب نمىكند تا زمانى كه استغفار مىكنند.» اعتكاف خالصانه جمع كثيرى از مردم جامعه ما، مىتواند چنين نقشى را در اجتماع اسلامى داشته باشد؛ يعنى زمانى كه قدرناشناسى مردم نسبت به نعمتهاى الهى اوج مىگيرد و غفلت از خدا به شكلهاى گوناگون در بين مردم رواج مىيابد و پول پرستى و شهوترانى، بخش عظيمى از جامعه را از عبادت خدا دور و به حقوق ديگران بى توجه مىسازد، خطر نزول بلا نزديك مىشود؛ اما گريهها و تضرعها و نمازها و روزههاى معتكفين، رحمت خدا را بر مىانگيزاند و به آبروى آنان، عاصيان نيز در امان مىمانند. | (نظر بدهید.) | جمعه، 13 اردیبهشت هزار و سیصد و هشتاد و هفت زمان اعتکاف 11:48 PM اعتكاف از نظر زمان محدود به وقت خاص نيست؛ تنها از آن رو كه لازمه اعتكاف، روزه گرفتن است، بايد در زمانى اعتكاف شود كه شرعا بتوان روزه گرفت. پس هر گاه روزه گرفتن صحيح باشد، اعتكاف نيز صحيح است، ولى بهترين زمان براى اعتكاف دهه آخر ماه مبارك رمضان، و ايام البيض ماه رجب است. اعتكاف در دهه آخر ماه رمضان، با آماده سازى انسان براى درك ليلة القدر و بهره بردارى از فيض اين شب گرانقدر، بىارتباط نيست. در كشور ما اكنون اعتكاف در سه روز از ماه رجب بيش از اعتكاف در دهه پايانى ماه رمضان رواج دارد؛ و اين سه روز از چند نظر حائز اهميت است: اول آن كه ماه رجب، ماه حرام است و از روايات استفاده مىشود كه اعتكاف در ماههاى حرام، نسبت به ديگر ماهها از فضيلت بيشترى برخوردار است. ثانيا: روزه در ماه رجب داراى فضيلتى خاص است، زيرا ماه رجب ماه بزرگى است كه مردم حتى در جاهليت نيز حرمت آن را پاس مىداشتند. اسلام نيز بر احترام و منزلت آن افزود. (12) ظاهرا چنين رفتار و باورى نسبت به ماه رجب از ديگر اديان الهى در ميان مردم به جاى مانده بود. مالك بن انس ( پيشواى مذهب مالكى) گفته است: سوگند به خدا، چشمانم تاكنون كسى را كه از نظر وارستگى، فضيلت و عبادت و پرهيزگارى برتر از امام صادق (ع) باشد، نديده است. من به حضور ايشان مىآمدم و او مرا مورد توجه قرار مىداد و احترام مىنمود. روزى به ايشان عرض كردم: اى فرزند رسول خدا! پاداش كسى كه يك روز از ماه رجب را با ايمان و اخلاص روزه بگيرد، چيست؟ امام صادق (ع) فرمود: پدرم از پدرش و او از جدش و ايشان از رسول خدا (ص) برايم روايت كرد كه هر كس يك روز از ماه رجب را از سر ايمان و اخلاص روزه بگيرد، گناهانش آمرزيده مىشود. (13) بر پايه حديثى ديگر از پيامبر (ص) هر كس سه روز از ماه رجب را روزه بگيرد، خداوند ميان او و آتش جهنم به اندازه هفتاد سال راه فاصله مىاندازد. پروردگار مهربان به كسى كه سه روز از ماه رجب را روزه گرفته، خطاب مىكند كه حق تو بر من واجب شد و دوستى و ولايتم برايت حتمى شد. اى فرشتگان! در حضور شما شهادت مىدهم كه گناهان بندهام را آمرزيدهام. (14) علاوه بر رواياتى كه به طور عام نسبت به فضيلت روزه ماه رجب تاكيد مىنمايد، درباره روزه گرفتن در روزهاى 13، 14 و 15 و انجام عمل «ام داود» نيز تاكيد شده است. | (نظر بدهید.) | جمعه، 13 اردیبهشت هزار و سیصد و هشتاد و هفت مقابله با تهاجم فرهنگی 11:44 PM در فرهنگ اسلامى روى آوردن به اعتكاف، علاوه بر بهره بردارى از فيض معنوى آن، جهاد مقدس نيز هست؛ زيرا اين مراسم عبادى - معنوى، نقش بسيار مهمى در رويارويى با نفوذ فرهنگ بيگانه ايفا مىكند. جوانى كه در مراسم اعتكاف، طعم شيرين ايمان و انس با خداوند را مىچشد، لذتهاى مادى و شهوانى در ديدگانش، حقير و بىارزش مىشود و به آسانى در گرداب فساد و باورهاى ضد دينى گرفتار نمىشود. از سوى ديگر، چنين مراسمى خود پيامى عملى و درسى عبرتآميز براى مردم است. حضور جمعى از مؤمنان در مسجد براى عبادت، در حقيقت نوعى دعوت به خدا پرستى و دين مدارى است و آثار سازندهاى بر جامعه خواهد داشت، از همين رو، در رويارويى با تهاجم فرهنگى دشمن نبايد نقش مؤثر سنت هايى كه در باور عمومى مردم ريشههاى عميق دارند، ناديده گرفته شود. بىترديد مساجد، حسينيهها، تكايا، هيئتهاى مذهبى، زيارت و اعتكاف، نقش مهمى در تربيت جامعه و گسترش فرهنگ دينى ايفا كرده و مىكنند. اين مقولهها با آثار مثبت جانبى كه دارند، اهرمهاى توانمندى در مقابله با فرهنگ بيگانهاند. در دوران ما تهاجم دشمن ابعادى گسترده يافته، ولى اين حركت استعمارى، دست كم ريشهاى چند صد ساله دارد و همين پديدههاى سنتى هم چون اعتكاف، مردم ما را در طول سالهاى متمادى در برابر نفوذ فرهنگ بيگانه مصونيت بخشيده است؛ (23) اما اهميت آن و نقش به سزايى كه در تصفيه و تزكيه انسان دارد براى بسيارى از مسلمانان ناشناخته مانده است. از اين رو جا دارد مبلغان اسلامى بيش از پيش بر نقش مهم آن تاكيد ورزند تا اين سنت ديرينه محمدى آن گونه كه شايسته است، جايگاه خود را در جامعه اسلامى حفظ كند. در عصر ما كه زندگى ماشينى و پيچيدگىهاى آن، ديدهگان انسان را به خود خيره كرده، روابط اجتماعى گسترده شده و خلاصه دامنه سرگرمى انسان به جلوهها و مظاهر مادى توسعه يافته است، تاكيد بر نقش سازنده اعتكاف، ضرورتى دو چندان مىيابد؛ زيرا اعتكاف انس با معشوق است كه زمينه را براى گسستن فرد از سرگرمىهاى پوچ فراهم مىآورد؛ انسان را با خداوند پيوند مىدهد و از آفت خدا فراموشى و از خود بيگانگى نگه مىدارد.
آیا در ایام اعتکاف در مسجد دانشگاه رفتن به کلاس و شرکت در درس
ها جایز است؟ 2. گفتگو با تلفن همراه در مسجد در موارد غیر ضروری و مکرر چه
صورت دارد؟ (در ایام اعتکاف( 
جایز نیست. 2- در صورتی که ضرری به اعمال اعتکاف نزند مانعی ندارد ولی بهتر ترک آن در غیر موارد ضرورت است. 
